Ngày 17/10/2026

Philippines điều tra hai tàu chở gần 20.000 tấn gạo từ Việt Nam, nguy cơ phát sinh chi phí logistics

Hai tàu hàng chở tổng cộng gần 20.000 tấn gạo từ Việt Nam đang bị cơ quan chức năng Philippines giữ lại để điều tra do những bất thường liên quan đến giấy phép nhập khẩu và chủng loại hàng hóa. Với tổng trị giá ước tính hơn 11 triệu USD, vụ việc không chỉ thu hút sự chú ý của giới chức Philippines mà còn đặt ra rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam, từ tiến độ giao hàng, chi phí lưu tàu đến khả năng phải đưa hàng trở lại nước xuất xứ.

Theo Trung tâm BSA ngày 15/10/2026, Thượng viện Philippines dự kiến tổ chức phiên điều trần vào ngày 20 và 21/10 để làm rõ các vấn đề liên quan đến hai lô gạo. Phía Philippines cho biết các chuyến hàng có dấu hiệu vi phạm quy định nhập khẩu, trong khi Bộ Nông nghiệp nước này khẳng định đã chủ động hủy giấy phép của một lô hàng trước khi tàu cập cảng. Vì vậy, các cáo buộc liên quan đến vụ việc vẫn cần được xem xét dựa trên kết quả điều tra và hồ sơ chính thức.

Hai tàu hàng bị giữ vì bất thường trong hồ sơ nhập khẩu

Vụ việc đầu tiên liên quan đến tàu MV Tây Sơn 2, chở khoảng 12.480 tấn gạo, có trị giá ước tính 437,5 triệu peso. Theo thông tin được BSA dẫn lại từ phía Philippines, tàu cập cảng Davao ngày 14/9/2026 nhưng thuyền trưởng không đồng ý để cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra lô hàng theo quy trình.

Ngày 17/9, tàu rời cảng khi cơ quan chức năng Philippines vẫn đang xem xét phương án xử lý. Hải quân Philippines sau đó chặn giữ tàu ngoài khơi Sarangani và đưa về cảng General Santos trước khi tàu được yêu cầu quay lại Davao để tiếp tục xử lý.

Đến ngày 21/9, nhà chức trách Philippines tiếp tục giữ tàu MV Lucky Star tại cảng Limay, tỉnh Bataan. Tàu này chở khoảng 7.500 tấn gạo, trị giá ước tính 262,5 triệu peso. Theo thông tin từ cơ quan chức năng Philippines, giấy phép nhập khẩu của lô hàng đã bị hủy và nội dung khai báo trên giấy phép không phù hợp với hàng hóa thực tế.

Tổng cộng, hai tàu vận chuyển khoảng 19.980 tấn gạo, trị giá khoảng 700 triệu peso, tương đương hơn 11 triệu USD. Đây là lượng hàng đáng kể, đồng thời cho thấy những bất thường về giấy tờ có thể khiến toàn bộ lô hàng bị đình trệ ngay cả khi quá trình vận chuyển bằng đường biển đã gần hoàn tất.

Tranh chấp về chủng loại gạo và thời hạn hợp đồng

Một trong những vấn đề trọng tâm của vụ MV Tây Sơn 2 là sự khác biệt giữa chủng loại gạo được đặt mua và hàng hóa thực tế trên tàu.

Theo Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines Francisco P. Tiu Laurel Jr., doanh nghiệp nhập khẩu Planters Product Inc. (PPI) cho biết họ đặt mua gạo 25% tấm nhưng phát hiện lô hàng trên tàu là gạo 5% tấm. Do Philippines đã tạm ngừng nhập khẩu gạo 5% tấm từ ngày 2/7/2026, giấy phép của chuyến hàng bị hủy trước khi tàu đến nơi.

Phía Philippines cũng cho biết hợp đồng nhập khẩu có vấn đề về thời hạn. Theo hồ sơ được đề cập, lô gạo trên tàu Tây Sơn 2 dự kiến được vận chuyển từ Việt Nam sang Philippines trong tháng 7, nhưng đến tháng 9 mới cập cảng.

Những yếu tố này khiến vụ việc không chỉ liên quan đến thủ tục kiểm dịch và thông quan mà còn đặt ra câu hỏi về tính thống nhất giữa hợp đồng thương mại, hồ sơ cấp phép và hàng hóa được vận chuyển thực tế. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm của các bên cần căn cứ vào hợp đồng, chứng từ vận tải, hồ sơ nhập khẩu và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Rủi ro logistics khi hàng đã đến cảng nhưng không thể thông quan

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc một lô hàng bị giữ tại cảng đến có thể kéo theo nhiều hệ quả ngoài dự kiến. Khi giấy phép nhập khẩu không còn hiệu lực hoặc hàng hóa chưa đáp ứng yêu cầu kiểm tra, container hay hàng rời có thể không được phép dỡ hàng hoặc hoàn tất thủ tục thông quan.

Trong trường hợp hai tàu chở gạo, các phương án xử lý được phía Philippines đề cập gồm trả hàng về Việt Nam, tiêu hủy hoặc chuyển hướng sang thị trường thứ ba, tùy theo quyết định của cơ quan chức năng. Mỗi phương án đều có thể làm phát sinh chi phí và kéo dài thời gian xử lý lô hàng.

Nếu hàng phải tiếp tục nằm trên tàu hoặc tại cảng trong thời gian chờ quyết định, các bên có thể đối mặt với chi phí lưu tàu, chi phí cảng và chi phí liên quan đến việc bố trí lại hành trình. Nếu phải đưa hàng trở về nước xuất xứ hoặc chuyển sang thị trường khác, doanh nghiệp còn cần tính đến chi phí vận tải bổ sung, xử lý chứng từ và yêu cầu nhập khẩu của điểm đến mới.

Các khoản phí cụ thể sẽ phụ thuộc vào điều kiện hợp đồng, loại hình vận chuyển, quy định của cảng và thỏa thuận giữa chủ hàng, hãng tàu cùng các bên liên quan. Vì vậy, rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở giá trị hàng hóa bị giữ mà còn ở sự không chắc chắn về thời gian và phương án xử lý.

Với hàng nông sản, việc kéo dài thời gian chờ đợi còn có thể ảnh hưởng đến kế hoạch giao nhận, khả năng bảo quản và chất lượng thương mại của lô hàng. Điều này càng nhấn mạnh vai trò của việc hoàn tất hồ sơ trước khi xếp hàng và kiểm tra kỹ các điều kiện nhập khẩu tại thị trường đích.

Philippines là thị trường quan trọng của gạo Việt Nam

Philippines là một trong những thị trường xuất khẩu gạo quan trọng nhất của Việt Nam. Theo số liệu được BSA dẫn lại, Việt Nam cung cấp khoảng 3,2–3,5 triệu tấn gạo mỗi năm cho thị trường này, với giá trị ước tính 1,4–1,5 tỷ USD. Gạo Việt Nam chiếm tỷ trọng lớn trong lượng gạo nhập khẩu của Philippines.

Do quy mô thương mại lớn, những thay đổi trong chính sách nhập khẩu hoặc các vụ việc liên quan đến giấy phép có thể tác động đến kế hoạch giao hàng của doanh nghiệp hai nước. Trong bối cảnh đó, việc cập nhật quy định theo từng thời điểm, xác nhận chủng loại hàng hóa và kiểm tra hiệu lực giấy phép trước khi tàu khởi hành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Doanh nghiệp xuất khẩu cũng cần phối hợp chặt chẽ với nhà nhập khẩu, đơn vị giao nhận và hãng tàu để bảo đảm thông tin trên hợp đồng, giấy phép, chứng từ thương mại và hồ sơ vận tải thống nhất với hàng hóa thực tế. Với những thị trường thường xuyên điều chỉnh chính sách nhập khẩu, việc xác nhận lại điều kiện tiếp nhận hàng trước khi xếp tàu có thể giúp hạn chế nguy cơ hàng đến cảng nhưng không đủ điều kiện thông quan.

Bài học về quản trị rủi ro trong xuất khẩu nông sản

Vụ việc hai tàu chở gạo bị giữ tại Philippines cho thấy tuân thủ quy định thị trường là một phần không thể tách rời của hoạt động logistics quốc tế. Một chuyến hàng có thể hoàn thành chặng vận chuyển trên biển nhưng vẫn không thể giao cho người mua nếu giấy phép bị hủy, thông tin khai báo không khớp hoặc hàng hóa không đáp ứng điều kiện nhập khẩu.

Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm tra trước khi xuất hàng, trong đó xác minh hiệu lực giấy phép, chủng loại và phẩm cấp gạo, thời hạn hợp đồng, yêu cầu kiểm dịch và các điều kiện thông quan. Những thay đổi chính sách phát sinh sau khi ký hợp đồng cũng cần được cập nhật và đánh giá trước khi quyết định tiếp tục vận chuyển.

Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ giao dịch, chứng từ vận tải, thông báo từ cơ quan quản lý và trao đổi giữa các bên sẽ hỗ trợ quá trình xác định trách nhiệm, lựa chọn phương án xử lý và hạn chế thiệt hại.

Thượng viện Philippines dự kiến điều trần vào ngày 20 và 21/10/2026. Kết quả xem xét sẽ là cơ sở quan trọng để làm rõ các vấn đề liên quan đến giấy phép, trách nhiệm của các bên và hướng xử lý hai lô hàng. Trước khi có kết luận chính thức, vụ việc cần được nhìn nhận trên cơ sở những thông tin đã được công bố, thay vì xem các cáo buộc buôn lậu là kết luận cuối cùng.