Ngày 30/01/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra lời đe dọa áp thuế 100% ngay lập tức đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada nếu quốc gia này thông qua thỏa thuận thương mại sơ bộ với Trung Quốc. Động thái này làm dấy lên lo ngại về sự đứt gãy chuỗi cung ứng ô tô và năng lượng tại Bắc Mỹ, bất chấp các cam kết trong hiệp định USMCA.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vào hôm thứ Bảy vừa qua đã đưa ra lời đe dọa sẽ áp thuế quan 100% đối với hàng hóa từ Canada để đáp trả mối quan hệ đối tác thương mại đang nảy nở giữa quốc gia láng giềng này với Trung Quốc. Tuyên bố này cho thấy mức thuế đánh vào hàng nhập khẩu từ Canada sẽ có hiệu lực ngay lập tức nếu Ottawa hoàn tất một thỏa thuận thương mại sơ bộ với Bắc Kinh đã được công bố hồi đầu tháng này.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào thứ Bảy, ông Trump tuyên bố: “Nếu Canada thực hiện thỏa thuận với Trung Quốc, họ sẽ ngay lập tức bị áp thuế 100% đối với tất cả hàng hóa và sản phẩm của Canada vào Hoa Kỳ.”Hiện tại, ông Trump chưa cung cấp thêm chi tiết cụ thể về các khoản thuế tiềm năng này.

Nguyên Nhân Của Sự Căng Thẳng

Đầu tháng này, Canada và Trung Quốc đã đi đến một “thỏa thuận sơ bộ về nguyên tắc” nhằm hạ thấp thuế quan và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho hàng hóa của cả hai nước. Theo các điều khoản của hiệp ước, Trung Quốc dự kiến sẽ giảm thuế đối với một số mặt hàng thực phẩm xuất khẩu của Canada, bao gồm hạt cải dầu (canola seed), trong khi Canada cho biết họ sẽ giảm thuế đối với hạn ngạch hàng năm là 49.000 xe điện (EV) sản xuất tại Trung Quốc.

Nhiều điều khoản trong hiệp ước dự kiến sẽ bắt đầu có hiệu lực vào tháng 3. Hiện chưa rõ liệu lời đe dọa của ông Trump có hiệu lực ngay từ thời điểm thỏa thuận sơ bộ hay nhắm vào mốc thời gian tháng 3 nói trên.

Trong bài đăng của mình, ông Trump cho rằng thỏa thuận được đề xuất sẽ biến Canada thành một "cảng trung chuyển" (drop off port) cho Trung Quốc để né tránh các rào cản thương mại của Mỹ.

Phản Hồi Từ Phía Canada Và Cam Kết USMCA

Đáp lại các lo ngại này, Thủ tướng Canada Mark Carney vào hôm Chủ nhật cho biết thỏa thuận sơ bộ với Trung Quốc chỉ nhằm mục đích khắc phục “issues that developed in the last couple of years” (tạm dịch: các vấn đề đã phát sinh trong vài năm qua) và không đóng vai trò là khuôn khổ của một thỏa thuận thương mại tự do (FTA) hoàn chỉnh.

Ông Carney nhấn mạnh rằng một thỏa thuận như vậy sẽ vi phạm các điều khoản của Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA), được gọi là CUSMA tại Canada. Ông khẳng định: “Chúng tôi có các cam kết theo CUSMA về việc không theo đuổi các hiệp định thương mại tự do với các nền kinh tế phi thị trường mà không thông báo trước.”

“Chúng tôi không có ý định làm điều đó với Trung Quốc hay bất kỳ nền kinh tế phi thị trường nào khác.”

Tác Động Đến Chuỗi Cung Ứng Và Lạm Phát

Theo Giáo sư Jason Miller, chuyên gia quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Bang Michigan, nếu ông Trump thực hiện lời đe dọa thuế quan đối với hàng hóa từ Canada, điều đó “sẽ dẫn đến một đợt tăng lạm phát đáng kể” tại Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, xét đến thực tế của dòng chảy hàng hóa, Giáo sư Miller nhận định trong một bài đăng trên LinkedIn: “Liệu tôi có nghĩ rằng có bất kỳ cơ hội nào Tổng thống thực hiện lời đe dọa này, đặc biệt là đối với các sản phẩm năng lượng không? Hoàn toàn không có cơ hội.”

Ông Miller lưu ý rằng dầu thô, ô tô và phụ tùng ô tô nằm trong số các mặt hàng xuất khẩu hàng đầu từ Canada sang Hoa Kỳ, và việc áp thuế lên các mặt hàng này sẽ gây thiệt hại lớn cho chính nền kinh tế Mỹ.

Mặc dù ông Trump đã áp dụng mức thuế 35% đối với hàng hóa từ Canada vào mùa hè năm ngoái, các sản phẩm đủ điều kiện hưởng ưu đãi theo Hiệp định USMCA đã được miễn trừ. Theo Giáo sư Miller, mức thuế thực tế đối với tất cả hàng nhập khẩu của Canada chỉ là 3,89% tính đến tháng 10.

Đây không phải lần đầu tiên thuế quan được sử dụng như một công cụ đàm phán địa chính trị. Tuần trước, ông Trump cũng đe dọa áp thuế mới đối với 8 quốc gia châu Âu phản đối nỗ lực sáp nhập Greenland của ông. Dù lời đe dọa sau đó đã được rút lại, nhưng Liên minh Châu Âu (EU) cũng đã kịp đình chỉ một khuôn khổ thỏa thuận thương mại với Mỹ vốn được chính thức hóa vào tháng 8.